از حضرت ابىالحسن عليه السلام در مورد كم‌ترين مرتبهء معرفت سؤال كردم ، آن حضرت فرمود : اقرار به اين است كه خدايى غير از او نيست ، و نه شبيه دارد و نه نظير ، و اينكه او قديم است و ثابت است و هست و گم‌شدنى نيست ، و مثل او چيزى نمىباشد . برهان فُرجه دليل ديگر بر توحيد ذاتى ، برهان فرجه است . اين برهان از اين جهت به برهان فرجه معروف است كه بر حسب روايت كلينى قدس سره در كتاب اصول كافى « 1 » و صدوق رحمه الله در كتاب توحيد « 2 » ، حضرت صادق عليه السلام در بحث با يكى از زنادقه ، ضمن بيان ادلّهء توحيد ، صانع آن را نيز بيان فرموده‌اند و از امتياز و خصوصيّتى كه بر فرض قول به تعدّد خداوند متعال لازم مىشود تعبير به « فرجه » نموده‌اند . عبارت حديث كه اين دليل از آن استفاده شده است طبق اصول كافى چنين است : ثُمَّ يَلزَمُكَ إِنِ ادَّعَيتَ إِثنَينِ فُرجَةٌ ما بَينَهُما حَتّى يَكونَا اثنَينِ فَصارَتِ الفُرجَةُ ثالِثاً بَينَهُما قَديماً مَعَهُما فَيَلزَمُكَ ثَلاثَةٌ ، فَإِنِ ادَّعَيتَ ثَلاثَةً لَزِمَكَ ما قُلتَ فِى الإِثنَينِ حَتّى تَكونَ بَينَهُم فُرجَةٌ فَيَكونوا خَمسَةً ثُمَّ يَتَناهى فِي العَدَدِ إِلى ما لا نِهايَةَ لَهُ فِي الكَثرَةِ . « 3 » از اين فرمايش چنين مستفاد مىشود كه اگر فرض كنيم دو واجب‌الوجود باشند ناچار بايد بين آنها امتياز و خصوصيّتى وجود داشته

--> ( 1 ) . ج 1 ، ص 81 ، باب حدوث العالم و اثبات المحدِث ، حديث 5 . ( 2 ) . ص 244 ، باب الردّ على الثّنويّة و الزّنادقة ، حديث 1 ، چاپ جامعهء مدرّسين حوزهء علميّهء قم . ( 3 ) . ملا عبداللَّه زنوزى حكيم ، سه برهان بر توحيد واجب‌الوجود از اين حديث شريف استفاده كرده و در كتاب لمعات الهيّه ( ص 169 - 195 ) مشروحاً آن را بيان نموده است .